Makkelijker 'gezegd' dan gedaan: implementatie van de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal op het gebied van bestuurlijk verkeer en rechtsverkeer, en aanbevelingen om deze te verbeteren
Abstract
Sinds 2021 is Nederlandse Gebarentaal (NGT) bij de wet erkend. In dit onderzoeksrapport wordt de
implementatie hiervan in de praktijk bekeken, met name op het gebied van bestuurlijk verkeer en
rechtsverkeer. Een goed voorbeeld vormt het inzetten van justitiële tolken Nederlandse Gebarentaal
in het strafproces. Alhoewel het recht hierop vanaf het eerste moment in het strafproces bij wet is vastgelegd, worden justitiële tolken lang niet altijd in strafrechtzaken ingezet. Het doel van dit onderzoek is daarom om te achterhalen wat de huidige stand van zaken is. Hiertoe is de onderzoeksvraag opgesteld: Hoe wordt de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal in de praktijk geïmplementeerd in het domein Bestuurlijk verkeer en rechtsverkeer? Om een antwoord te kunnen vinden op de onderzoeksvraag hebben we een literatuuronderzoek uitgevoerd, is e-mail- en appcorrespondentie gevoerd met vier betrokkenen (een justitiële tolk Nederlandse Gebarentaal, een officier van justitie, een hoogleraar strafrecht en een getuige-deskundige), en zijn semigestructureerde diepte-interviews afgenomen in 2023. De data laten zien dat er een discrepantie is tussen wat op papier geregeld lijkt te zijn en de uitvoering ervan in de praktijk. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn te herleiden tot: • gebrek aan informatie over dove gebarentaligen en hun cultuur; • de positie van de tolk als sluitstuk; • omissies in de wet; • beperkte deelname van doven aan het maatschappelijk verkeer met gelijke rechten en plichten; • het ontbreken van essentiële voorwaarden voor volwaardige participatie van dove mensen in zaken rond recht en bestuurlijk verkeer. Op basis van de data-analyse zijn aanbevelingen voorgesteld voor aanpassingen in wetgeving en beleidsregels. De onderzoeksvraag – Hoe wordt de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal in de praktijk geïmplementeerd binnen het bestuurlijk en juridisch verkeer? – heeft duidelijkheid verschaft over wat tussen 1997 en 2023 al is gerealiseerd en wat nog niet. Het onderhavige onderzoek was echter beperkt van omvang. Een vervolgonderzoek met betrekking tot recht- en bestuurlijk verkeer gericht op wat wel en wat niet gerealiseerd is in het in 1997 gepubliceerde rapport met 66 aanbevelingen van de commissie Erkenning Nederlandse Gebarentaal voor de overheid, zou een helder overzicht kunnen bieden voor alle betrokken partijen om te komen tot een spoedige en correcte implementatie van de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal.
