Mozaïek van belangen. Naar beter inzicht in de betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming
Abstract
Publieke besluitvorming die tot stand komt zonder de betrokkenheid van de samenleving is in een
democratische rechtsorde ondenkbaar. De betrokkenheid van externen is daarmee een fundamenteel
onderdeel van publieke besluitvorming in ons politiek-bestuurlijk stelsel. Tegelijkertijd kan dezelfde
betrokkenheid tot een ongelijk speelveld van maatschappelijke belangen leiden, met als gevolg dat sommige maatschappelijke belangen onvoldoende op de radar van politiek en bestuur komen en er sprake kan zijn van onevenredige beïnvloeding. Ook inzicht in de betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming is dus essentieel om te kunnen interveniëren indien nodig en politieke verantwoording hierover te faciliteren. In deze evaluatiestudie evalueren we in welke mate de openbare agenda’s en advies- en consultatieparagrafen van de memories van toelichting inzicht bieden in de betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming. We doen dat aan de hand van drie cruciale dimensies: inzicht in de toegang van externen tot publieke besluitvorming, inzicht in de beleidsinbreng van externen, en inzicht in de belangenafweging die vervolgens door de overheid gemaakt wordt. Gezamenlijk kunnen deze drie afzonderlijke dimensies een patroon van betrokkenheid inzichtelijk maken, precies zoals de steentjes in een mozaïek ook een patroon laten zien. Het goed kunnen aanschouwen en op waarde schatten van een mozaïek vereisen afstand en overzicht. Op een glinsterend steentje inzoomen kan afleiden van het geheel. Net zoals het plaatsen van de schijnwerper op één instrument om de betrokkenheid van externen zichtbaar te maken, relevante patronen kan verbloemen en daarmee het beeld van de structurele betrokkenheid van externen kan vertroebelen. Voor zowel een mozaïek van steentjes als een mozaïek van belangen geldt dat inzichtelijkheid en focus even nastrevenwaardig zijn als volledigheid en accuraatheid, met als doel een betrouwbare en integere weergave van de betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming. Met ons rapport een Mozaïek van Belangen. Naar beter inzicht in de betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming ontwikkelen we een evaluatiekader met drie dimensies van betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming: toegang, beleidsinbreng en belangenafweging (hoofdstuk 3). Vervolgens evalueren we of openbare agenda’s en advies- en consultatieparagrafen de toegang, beleidsinbreng en belangenafweging inzichtelijk maken (hoofdstuk 4 en 5) en beoordelen we of ze gezamenlijk inzicht geven in patronen van betrokkenheid (hoofdstuk 6)
