Is het echt? Verhalen van het epistemologisch slagveld

Abstract

De coronacrisis die in maart 2020 in Nederland en andere landen tot een gedeeltelijke lockdown leidde bleek de Perfect Storm voor complottheorieën en desinformatie. Onderzoek laat zien dat complottheorieën over de overheid en de instituties die zij representeren worden aangewakkerd door ‘system identity threat’: de perceptie dat fundamentele waarden die de samenleving definiëren onder druk staan door (dreigende) sociale verandering. Het sluiten van grote delen van de samenleving, het verplicht afstand houden van elkaar, mondkapjes, een avondklok en regeren per nooddecreet vormden een aanslag op het ontologische veiligheidsgevoel van veel mensen. Het geruststellende idee dat morgen ongeveer gelijk zal zijn aan vandaag, dat vertrouwd mag worden op routines, structuren, autoriteiten en de medemens en dat met een zeker vertrouwen naar de toekomst kan worden gekeken, leek weggeslagen.