Net als in de film: Massive Open Online Courses (MOOCs) en auteursrecht

Abstract

Een MOOC is een relatief nieuw fenomeen dat is overgewaaid uit de Verenigde Staten. De “MOOC mania” ontstond daar zo’n twee jaar geleden aan Stanford University, toen hoogleraren Thurn en Norvig de gratis online cursus getiteld ‘An Introduction to Artificial Intelligence’ aankondigden op YouTube. Een maand na de aankondiging hadden zich meer dan 120.000 geïnteresseerden aangemeld. De cursus werd uiteindelijk door ruim 160.000 deelnemers gevolgd, waarvan 23.000 het examen haalden. Al snel volgden toonaangevende universiteiten als Princeton, MIT, Harvard en Berkeley en inmiddels worden dagelijks MOOCs aangeboden in de Verenigde Staten - en daarbuiten. Een MOOC is een gratis, online cursus gericht op massieve deelname. Tienduizenden geïnteresseerden uit de hele wereld kunnen aan een MOOC deelnemen. MOOCs bieden een zogenaamde complete cursuservaring: er worden opnamen van hoorcolleges of videoclips van docenten getoond, er wordt online cursusmateriaal beschikbaar gesteld met casus, opdrachten en oefenvragen en er zijn fora waarop deelnemers met elkaar in discussie kunnen gaan of vragen kunnen stellen. Docenten geven feedback of deelnemers becommentariëren elkaars werk door middel van peer grading. Een MOOC wordt meestal afgesloten met een examen of eindtoets waarna een bewijs van deelname of (soms tegen geringe kosten) een certificaat kan worden behaald. MOOCs maken het mogelijk voor universiteiten om hun kennis beschikbaar te stellen aan een wereldwijd publiek, ook in gebieden waarin toegang tot kwaliteitsonderwijs geen vanzelfsprekendheid is. Daarnaast (of: bovenal) kunnen universiteiten zich internationaal profileren door MOOCs aan te bieden. In deze bijdrage wordt ingegaan op de auteursrechtelijke vragen die kunnen rijzen bij het ontwikkelen en verzorgen van MOOCs en vergelijkbaar extern gericht online onderwijs.[1] Ook de auteursrechtelijke kwesties die spelen bij online onderwijs dat slechts gericht is op de studenten ingeschreven bij de eigen onderwijsinstelling zullen aan de orde komen. Hierbij kan in grote lijnen onderscheid worden gemaakt tussen de rechten van personen en instellingen die ontstaan bij het maken en geven van een MOOC die en waarvan bij voorkeur vastgelegd zou moeten worden hoe en door wie die rechten kunnen worden uitgeoefend (hierna “rechten op de MOOC”); de rechten van derden die geschonden kunnen worden door het maken en geven van een MOOC en die dus contractueel geregeld zouden moeten worden om claims te voorkomen (hierna “rechten van derden”).[1] Zie voor een interessante beschouwing over MOOC’s en auteursecht vanuit Amerikaans perspectief: Copyright Challenges in a MOOC Environment, www.educause.edu/library/resources/copyright-challenges-mooc-environment (29 juli 2013).