Draaiboek – veldwerkprocedure, survey-prospectieonderzoek te Colmont-Ponderosa, Zuid-Limburg, 3 t/m 28 september 2001.

Deelnemers
	
Leiding
Marco Langbroek, Alexander Verpoorte, Boudewijn Voormolen.

Opgravingsverslagen
Liselotte Takken (survey), Floris van Oosterhout (boringen), Yannick Henk & Gerrit Dusseldorp (opgraving).

Medewerkers
Stefan Molenaar, Iris Otte, Luc Amkreutz, Isolde Toet, Eline van Asperen, Lucas Meurkens, Liesbeth Schuurman, Veronique van Betuw.

Data
	Het veldwerk te Colmont-Ponderosa zal plaatsvinden gedurende de weken 36 t/m 39, oftewel van  maandag 3 t/m vrijdag 28 september 2001. Er zal gewerkt worden van maandagochtend tot vrijdagmiddag. De deelnemers die per openbaar vervoer naar Limburg reizen worden op de maandagen rond 10.35 uur op Heerlen CS verwacht (vanuit Leiden dient men dan de trein van circa 07.34 te nemen, overstappen op Rotterdam CS). Vanaf Heerlen zullen zij met een busje naar de opgraving worden gebracht. Diegenen die niet op tijd in Heerlen arriveren zullen op eigen gelegenheid naar de opgraving moeten reizen (zie bijgevoegde kaartje en businformatie). 
Op vrijdagmiddag worden diegene die per openbaar vervoer naar huis reizen dusdanig op tijd naar Heerlen gebracht zodat men nog van de OV-kaart gebruik kan maken. De weekenden zijn vrij, maar voor wie die daar behoefte aan heeft hebben we een beperkt aantal slaapplaatsen voorhanden om een eventueel weekend over te blijven. Vrijwel alle deelnemers zullen gedurende de gehele veldwerkperiode aanwezig zijn (zie bijgevoegd rooster).

Accommodatie
	Gedurende de veldwerkperiode verblijven we, verspreid over twee bungalows, in ‘Bungalowpark Simpelveld’. In noodgevallen kan de receptie van het bungalowpark worden ingelicht. Het adres van het park is:
		Bungalowpark Simpelveld
		Kruinweg 1
		6369 TZ Simpelveld
		tel; 045 – 544 12 42	fax; 045 – 544 01 25
		info@bungalowparksimpelveld.nl
De bungalows zijn voorzien van bedden en een ingerichte keuken. Elke bungalow voorziet in 6 personen, er zal dus per bungalow minimaal 1 persoon op een matje of luchtbed moeten slapen. Indien enkele personen een matje o.i.d en een slaapzak meenemen levert dit verder geen problemen op. In principe is linnengoed aanwezig, maar indien gewenst kan een eigen dekbed of slaapzak worden meegenomen. Handdoeken en theedoeken e.d moeten we zelf meebrengen. Indien iedereen een theedoek meebrengt krijgen we de dagelijkse afwas ook weer droog. Elke bungalow draagt zorg voor haar eigen ontbijt en avondeten, (lunch wordt tijdens het ontbijt klaargemaakt en meegenomen naar het veld), daar moeten dus per groep afspraken over worden gemaakt. Boodschappen zullen gezamenlijk worden ingeslagen. 

Meebrengen
	Buiten de zaken reeds genoemd onder accommodatie is het wellicht handig om te weten dat bij het bungalowpark een openbaar openlucht zwembad aanwezig is. Neem daarom zwemkleding mee, want er is niets prettiger dan een frisse duik na een warme dag in de droge loess. Indien het warm wordt zijn zonnecreme en hoofddeksel absoluut noodzakelijk. We verblijven tijdens de opgraving in open terrein en een zonnesteek is zo opgelopen. Verder, het loess landschap van Zuid-Limburg, en zeker dat rond Colmont, is erg fraai en leent zich uitstekend voor een mooie wandeling, hou je van wandelen neem dan wandelschoenen mee. Verder zijn enkele der deelnemers liefhebbers van het verticale. Voor diegene die zin hebben zich eens aan sportklimmen te wagen, er is in Gulpen (zeer nabij) een uitstekende klimhal (Rocca) voorhanden, neem dan sportieve kleding mee.
	Indien je in het bezit ben van een eigen troffel (bij voorkeur Engelse) neem die dan mee, net als een meetlat (duimstok), tekenspullen en een notitieboekje of bloknoot. Ten slotte, we willen het niet verplichten, maar we raden iedereen ten zeerste aan zorg te dragen voor afdoende bescherming tegen de verlammingsziekte Tetanus. Als gravers behoren we tot de grootste risicogroep ten aanzien van het oplopen van deze, vaak dodelijke, ziekte. We krijgen tijdens het veldwerk te maken met werkzaamheden in de bouwvoor waarin zich veel scherp gesteente bevindt en daarmee het risico van contact tussen open wonden en organisch residu met zich mee brengt. Een tetanus vaccinatie kan je bij je huisarts aanvragen en wordt veelal door het ziekenfonds vergoed. Wacht hier niet te lang mee, want de vaccinatie moet voor het veldwerk een afweer hebben opgebouwd.     

Veldprocedure en werkzaamheden.

Alle deelnemers hebben deelgenomen aan de projectgroep en het werkcollege rondom het Colmont-Ponderosa project. De beoogde wetenschappelijke doel- en vraagstellingen van het veldwerk behoeven derhalve geen verdere uitleg. Wel willen we iedereen vooraf informeren over de hoofdlijnen van de te volgen veldprocedure en opgravings- strategie.  Een aantal aspecten van het veldwerk zullen pas ter plekke duidelijk worden, maar het is handig om al een idee te hebben van de werkwijze en praktijkopzet. Op de bijgevoegde situatieschets van de vindplaats en de beoogde  opgravingslokatie staan een aantal elementaire zaken weergegeven die in de tekst worden genoemd. Het betreft hier slechts het ontwerp, zaken zoals exacte coordinaten en afstanden worden pas in het veld vastgesteld en worden daarom ook pas daar uitgelegd. 
	Het veldwerk zal bestaan uit een drietal onderdelen, een boorcampagne, een survey en een proefopgraving. De boorcampagne zal in het begin van de veldperiode (de eerste dagen) worden uitgevoerd. Vanwege het vroege tijdstip en de korte duur van de boorcampagne zal het wellicht moeilijk worden iedereen een kans te gunnen deel te nemen aan het boren. De survey (van het omringende gebied) zal echter gedurende een groot deel van, of gedurende de gehele veldperiode plaatsvinden. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat iedereen zowel opgraaf- als survey ervaring opdoet. Voor het gehele veldwerk geldt bovendien dat we streven naar een zo breed mogelijk scala aan werkzaamheden voor de medewerkers. Het zal daarom frequent voorkomen dat medewerkers wisselen van taak. 
	Met betrekking tot de te verwachten vondsten verdient het aanbeveling om voorafgaand aan het veldwerk de collegeaantekeningen en literatuur over vuursteenartefacten en vuursteentechnologie nog eens door te nemen. Vermoedelijk is vuursteen, en steen in het algemeen, de enige of in ieder geval de voornaamste vondstcategorie waar we mee te maken krijgen. De grote hoeveelheden vuursteen aanwezig in de verstoorde loess op de vindplaats zullen vooral het onderscheid tussen natuurlijke producten, psuedo’s, en echte artefacten bemoeilijken.    

Hoofdmeetsysteem:
[Zie tekening veldsituatie] 
De hoofdconcentratie van oppervlaktevondsten te Colmont-Ponderosa is door Jan Kolen en Dimitri DeLoecker tijdens een veldverkenning in 1991 gelocaliseerd. De hoofdconcentratie heeft een vermoedelijke omvang van circa 40 x 40 meter en bevindt zich op de scheiding van drie akkerpercelen ongeveer op een knik in de plateauhelling (zie de tekening). We hebben met betrekking tot het veldwerk een afspraak met de eigenaar (dhr. Wiertz) van het grootste, westelijke, perceel en we zullen derhalve de werkzaamheden tot op dat perceel beperken. Naar het zich laat aan zien kunnen we op dit perceel zeker de helft van de vastgestelde concentratie prospecteren. Op de tekening is te zien dat de perceelsgrens, in het veld goed herkenbaar, vanaf de weg en de boerderij over de gehele helling tot aan de plateaurand (gemarkeerd door een graft) loopt. Deze grens, of zichtlijn, zullen we gedurende het veldwerk gebruiken als de meest oostelijke grens van het transect waarbinnen we werken. Zowel het meetsysteem, de proefputten, het stort en de veldmensen bevinden zich daarom ten westen van deze lijn. 
	Het hoofdmeetsysteem zal ter plaatse gemarkeerd worden met buizen en daarbij verklikkers (piketten met daarop de coordinaten). De buizen zullen aan de kopse kanten van het te prospecteren transect worden geplaatst zodat al de mogelijke proefputten tussen deze hoofdpunten kunnen worden uitgezet (zie de tekening voor een voorlopige schematische weergave). waarschijnlijk zal het gaan om een achttal buizen, vier aan de noordelijke kop en vier aan de zuidelijke kop van het transect. Over de exacte afmetingen van het transect en de daarin uit zetten putten is nog geen beslissing genomen, dit zal derhalve in het veld bekent worden gemaakt. De meest noord-westelijke buis (van de rij buizen bovenop de helling, daar waar de bomenrij ophoud, zie de tekening) wordt tevens het vaste Nap-punt.      
 
Hoogtelijnenkaart:
Van het gehele uitgezette transect wordt allereerst een nauwkeurige hoogtelijnenkaart gemaakt (bijvoorbeeld per 2 vierkante meter een waterpassing).
Hiermee brengen we het oppervlakteverloop van het transect ten aanzien van de helling in kaart.

Survey van het maaiveld (Vlak 1):
Naast de hoogtemetingen wordt het gehele transect nauwkeurig gesurveyed. De vondsten van het maaiveld gekoppeld aan de hoogtelijnenkaart vormen de registratie van de oppervlaktespreiding en wordt geregistreerd als zijnde Vlak 1 = maaiveld. 

Boringen
	Doormiddel van boringen wordt gekeken waar de hoofdconcentratie zich precies binnen het transect bevindt om zo tot een juiste plaatsing van de putten te kunnen komen. De boringen richten zich dus vooral op de aanwezigheid van artefacten, maar ook op de primaire geologische stratigrafie. Het is bijvoorbeeld belangrijk om te weten hoe dik de bouwvoor is en dus hoe diep we moeten graven om tot op de schone loess te komen.	

Proefputten
[Zie de veldtekening] 
Binnen het transect zullen een aantal proefputten worden aangelegd. Het streven is om met behulp van zo weinig mogelijk putten een zo goed mogelijk beeld van de situatie te verkrijgen. De aan te leggen putten zullen een afmeting van 1 x 5 m. of 2 x 5 m. hebben waarvan er in totaal 4 tot 8 stuks zullen worden aangelegd (naar gelang de snelheid van werken). Hoe precies de putten binnen het transect worden geplaatst is mede afhankelijk van de resultaten van het boorprogramma en de transectsurvey, dit wordt daarom in het veld pas exact bepaald. 
	 Voorlopig is besloten om zonder de hulp van een graafmachine te werken. Dit betekent dat de putten met de schep en troffel verdiept zullen worden. Dit zal veelal redelijk belastende arbeid opleveren, al naar gelang de hoeveelheid grof materiaal aanwezig in het sediment. Omdat het hier om een verkennend onderzoek gaat en er maar een beperkte hoeveelheid tijd (en geld) tot onze beschikking is moeten we een middenweg tussen snelheid en details zien te vinden. Om toch redelijk snel te kunnen werken en tevens een zo goed mogelijk beeld van de horizontale en vertikale vondstspreiding te kunnen krijgen hebben we de volgende strategie voor ogen. 

De putten worden onderverdeeld in vierkante meters ( 5 tot10 x), waarvan quadrant nr 1 zich in principe in de noordhoek (Nap hoek) bevindt. Zowel de putten als de daarbinnen gelegen quadranten krijgen coordinaten binnen het lokaal coordinatenstelsel mee (=transectstelsel aan de hand van de uitgezette buizen). De putten en quadranten worden vlaksgewijs verdiept en materiaal uit een vlak en per vierkante meter in een box verzameld (een vondstkaart dus per quadrant en desbetreffende vlak nr.). Onder een vlak wordt verstaan een laagje van circa 10 cm. dik. Elk vlak wordt bovendien gewaterpast.  
Het maaiveld vormt Vlak 1. Vlak 2 volgt dan 10 cm. onder maaiveld (wordt dan weer gewaterpast). De vondsten uit Vlak 2 zijn die verzameld in de sedimentaire unit van maaiveld tot 10 cm. onder maaiveld. De vondsten uit Vlak 3 komen uit de sedimentaire unit van 10 cm. tot aan 20 cm. (wordt weer gewaterpast) onder maaiveld, etc. Op deze wijze kan redelijk snel worden gewerkt, maar kan wel grip worden verkregen op zowel horizontale als vertikale verspreidingen van materiaal, inclusief dat in en op de bouwvoor, gerelateerd aan het relief van de helling. Als een put verdiept is tot aan het gewenste niveau worden de profielen opgenomen (geinterpreteerd en gaan op tekening). De profieltekeningen worden gerelateerd aan Nap-lijnen waardoor vertikale vondspreidingen binnen de put later aan eventuele lagen kunnen worden gerelateerd.
Binnen elke put wordt verder nog uit elk quadrant nr. 1, en per vlak, een sedimentmonster van minimaal 5 liter genomen voor eventuele latere analyse. Eventuele uitgebreide monstername is afhankelijk van de features die we in het veld nog aantreffen, hetzelfde geldt voor te nemen slijpplaten ten behoeve van gedetailleerd sedimentologisch onderzoek van profielen. 

Wij hopen dat jullie hiermee alvast een beetje een indruk hebben van wat je dadelijk in het veld kan verwachten. Wij hebben er erg veel zin in en we gaan er van uit dat dit een waardige afsluiter van het ‘Midden Paleolithicum in Zuid-Limburg’ pionierjaar 2000-2001 gaat worden, tot 3 september, groet

Leiden, mei 2001

Boudewijn, Alexander, Marco

	
Boudewijn Voormolen:
B.Voormolen@arch.leidenuniv.nl (prive; bvoormolen@freeler.nl)
Tel; 071 – 527 29 26 (prive; 010 – 4 666 181)

Alexander Verpoorte:
A.Verpoorte@rulpre.leidenuniv.nl
Tel; 071 – 527 29 27

Marco Langbroek:
M.Langbroek@rulpre.leidenuniv.nl
Tel; 071 – 527 29 26